PLAZAOLA hitzaren esanahia eta jatorria

Testua: Mikel Belasko
Itzulpena: Plazaola
Irakurleak jakin izan duenez, "Plazaola" toponimoari buruz mintzatuko gara, eta ez bakarrik Nafarroa eta Gipuzkoa osoan ezaguna egin zen trenari buruz edota partzuergo turistikoak duela urte batzuk hartu zuen izenari buruz...

Plazaola, "Plazako burdinola" da. 1415eko dokumentu batean gaztelaniaz "la ferrería de la Plaza" bezala agertzen da. Dokumentu honetan azaltzen da Plazaola idatzita lehendabiziko aldiz. Hala ere, burdinola aurretik existitzen zen, Berastegin (Gipuzkoa) hain zuzen ere. Hemendik aurrera burdinola Plazaola bezala ezagutuko da, "ola" hitzak burdinola edo burdin fabrika esan nahi du. Industria garrantzitsua izan zen, nahiz eta 1867an porrot egin, gaur egun Leitzaranen hobekien mantendu den burdinola da. Hortik sortu zen oraindik bizirik jarraitzen duen Plazaola abizena, esaterako.

Burdinolaren porrotak toponimoaren desagerpena ekarriko zuela uste bazen ere, Bizkotxeko burdin-meatzek izenaren biziraupena ekarriko zuten XVIII. mendean. Mehatze hauek "kasualitatezkoak" zirela esaten zen, baina XX. mende hasieran Plazaolako meatzeak bezala egin ziren ezagunak.

Horregatik, meatzetako burdina Andoainera garraiatzen zuen trenari Plazaola deitu zioten. Meatzaritzan jatorria zuen trena ordea, proiektu ausartago batekin handitu nahi izan zuten, honela, Iruñea eta Donostia trenbidez lotu zuten. 1914ko urtarrilaren 19an egin zuen Plazaolako trenak bere lehen bidaia Iruñatik Donostiara eta Donostiatik Iruñara. 

Egun hartan, hiriburuetatik abiatutako trenek Uitzin egin zuten bat, eta bertan bedeinkatu zituen apezpikuak. Trena ez zen inoiz errentagarria izango, horregatik, eta errepideen azpiegiturak garatzearekin eta 1953ko eurite eta uholdeek trenbidean egindako txikizioen ondorioz, Plazaola trena ez zen inoiz gehiago ibiliko.

Hala ere, 1994ean partzuergo turistiko batek (gureak) Nafarroako iparmendebaldean turismoa sustatu nahian, Plazaolaren izena eta izpiritua berreskuratu zituen, trenaren bidea Natur Bidean bihurtuz. 

Honela, 2014a hausnarketarako urtea izan daiteke, izan ere, Plazaolako burdinolak 600 urte egingo ditu, trenak 100 eta partzuergoak 20.

http://www.euskarabidea.es/fitxategiak/irudiak/fckeditor/ZE%20BERRI%20101.pdf (20. orrialdean)